Posted by: bartwoord | May 6, 2009

Westen moet steun aan regime in Azerbeidzjan intrekken

(Onderstaand het oorspronkelijke artikel wat is ingestuurd naar de NRC Handelsblad redactie. Het is daar verder ingekort en vanmiddag – woensdag – geplaatst; mogelijk ook morgenochtend in NRC Next! Veel geinteresseerde reacties gekregen. Ik hoop dat het op ten duur ook nog wat politieke spin-off gaat krijgen.)

Op 7 mei wordt het Oosterlijk Partnerschap getekend door de EU en zes van haar oosterburen. In de aanloop hiernaartoe is veel aandacht besteed aan de situatie van mensenrechten en democratie in Wit-Rusland. Vreemd genoeg wordt de minstens zo zorgwekkende situatie in Azerbeidzjan, een van de andere partnerlanden, vrijwel volledig genegeerd.

Van de drie Zuidelijk Kaukasische republieken is Azerbeidzjan waarschijnlijk het minst bekend onder de Europese bevolking. Bakoe, de hoofdstad, stond aan de basis van de  negentiende-eeuwse petrochemische industrie en trok ondernemers en investeringen aan vanuit de hele wereld. De bezoeker aan Bakoe zal nog steeds een kenmerkende Europese stijl herkennen, zowel in de architectuur als in de open levensstijl van de bevolking. Ook op politiek niveau heeft Azerbeidzjan zich meermaals van een westerse snit voorzien. De kortstondige Azerbeidzjaanse Democratische Republiek (1918-1920) was het eerste islamitische land dat vrouwen stemrecht toekende, gelijktijdig met Nederland. Aan het eind van de jaren ’80 en begin van de jaren ’90 was de Azerbeidzjaanse onafhankelijkheidsbeweging een van de krachtigste binnen de Sovjet-Unie en stond daarmee aan de basis van het uiteindelijke uiteenvallen van het communistisch blok. Met name in de eerste helft van de jaren ’90 werd Azerbeidzjan dan ook gekenmerkt door een dynamische en pluriforme democratisering, met vrije media en verkiezingen.

Helaas is er inmiddels weinig terug te zien van de sprankelende democratie die Azerbeidzjan in de jaren ’90 beloofde te worden. De huidige dictator, Ilham Aliev, heeft het dictatoriale regime van zijn vader, tot aan zijn dood in 2003 de leider, effectief voortgezet en de democratische oppositie door middel van intimidatie, omkoping en opsluiting gemarginaliseerd. Kritische journalisten worden de mond gesnoerd en corruptie aan de kaak stellende studenten worden van de universiteit afgeschopt. Waar tot aan 2003 de Amerikaanse NGO Freedom House Azerbeidzjan nog aanmerkte als ‘deels vrij’ land, is het sindsdien consequent geplaatst bij de ‘niet-vrije’ landen en staat ze ook in de lijst van totalitaire staten, samen met Wit-Rusland.

Westerse regeringen sluiten hun ogen al jarenlang voor de verslechterende situatie van mensenrechten en democratie in Azerbeidzjan. Wit-Rusland wordt op opportunistische wijze de laatste dictatuur van Europa genoemd, terwijl Azerbeidzjan als lid van de Raad van Europa en de OVSE ook binnen Europa valt en het regime van Aliev net zo dictatoriaal is als dat van Lukashenko. Tijdens de schaarse momenten dat westerse vertegenwoordigers eerlijk spreken over deze discrepantie wordt al gauw duidelijk dat geopolitieke overwegingen prioriteit hebben in de betrekkingen met Azerbeidzjan. Haar geografische positie tussen Rusland en Iran is met name voor de NAVO politiek zeer aantrekkelijk, en op het gebied van energieveiligheid zou Azerbeidzjan een Russisch alternatief kunnen vormen als leverancier op de Europese markt. Kritiek op de Azerbeidzjaanse regering en daaropvolgende mogelijke verslechtering van de betrekkingen zou ernstige schade kunnen toebrengen aan Europese belangen.

Dat een dergelijke opportunistische redenering een karikatuur maakt van het Europese mensenrechtenbeleid mag duidelijk zijn. Mogelijk nog problematischer is het feit dat dit zogenaamde realisme gestoeld is op een kortzichtig begrip van de politieke verhoudingen in Azerbeidzjan en enkel negatieve repercussies kan hebben voor de Europese belangen.

Ten eerste biedt het huidige regime in Azerbeidzjan geen enkel alternatief voor het Russische energiemonopolie in Europa. De banden tussen de huidige Russische en Azerbeidzjaanse elites zijn namelijk nog net zo warm als vroeger, zowel op politiek, economisch als persoonlijk vlak. In het geval van verdere verslechtering van de betrekkingen tussen Europa en Rusland zal het onwaarschijnlijk zijn dat het autoritaire Azerbeidzjan haar eveneens weinig democratische Russische collega’s zal laten vallen. De kraan van de befaamde Nabucco pijplijn kan na een telefoontje van het Kremlin binnen een mum gesloten worden.

Daarnaast leidt de hechte associatie van het Westen met het huidige regime ertoe dat de reputatie van het Westen als democratische steun en toeverlaat – een gevoel dat aan het eind van de Koude Oorlog sterk gevestigd was onder de Azerbeidzjaanse bevolking – elke dag verder wordt ondermijnt. De nog bestaande oppositie is met name bitter over het gebrek aan steun na afloop van de gefraudeerde presidentiële verkiezingen in 2003, toen het Westen haar steun aan de oppositie onthield in een situatie gelijkwaardig aan die in Georgië en Oekraïne in dezelfde periode. In een omgeving waarin veel jongeren ontevreden zijn, en waar de grote zuidelijke buurman Iran heet, loert het gevaar van islamitische radicalisering. Het is een publiek geheim dat sektarische moslimgroeperingen uit Iran, maar ook het Arabisch schiereiland, onder Azerbeidzjaanse jongeren rekruteren. Het tot nog toe zeer seculiere Azerbeidzjan hoeft gelukkig nog niet veel te vrezen, maar het is tekenend voor het morele failliet van het Westen.

Azerbeidzjan heeft altijd de potentie gehad een pluriforme, stabiele democratie te worden. Het kan bouwen op eerdere, autonome democratische tradities en instituties, in tegenstelling tot andere landen in de regio. Het is tijd dat het Westen haar eigen belangen en die van de Azerbeidzjaanse bevolking serieus neemt en expliciet haar steun intrekt aan het Azerbeidzjaanse regime.


Responses

  1. You proved your surname was a genuine expression of your identity. Spread the woord!

  2. […] Bart Woord, Secretary General, IFLRY [This is author’s own English translation of the extended article published in NRC Handelsblad] Tagged with: Aliyev’s clan, azeri terror, Azeri terrorist regime […]

  3. Hi Bart,

    Goed artikel!

    Groet,
    Lise-Lotte


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: